15 Kasım Kıbrıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde öğretim elemanı olarak görev yapan Prof. Dr. Kürşat Şahin Yıldırımer, son yıllarda tartışma konusu olan gençlerde cinsiyet değişimi eğilimi, sosyal medyanın etkisi ve artan intihar vakaları hakkında gazetemize önemli değerlendirmelerde bulundu.

Gençler arasında son yıllarda cinsiyet kimliği değişimi eğiliminin yaygınlaştığı, buna paralel olarak intihar vakalarında artış görüldüğü ve bazı sosyal medya paylaşımlarının bu süreci özenti haline getirdiği yönündeki tartışmalar akademik çevrelerde de yoğun şekilde ele alınmaya başladı.

Bu konuda uluslararası yayınları bulunan, doktora tezini intihar davranışının psikolojik ve sosyolojik faktörleri üzerine hazırlayan ve halen 15 Kasım Kıbrıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde öğretim elemanı olarak görev yapan Prof. Dr. Kürşat Şahin Yıldırımer, gazetemize çok çarpıcı değerlendirmelerde bulundu.

Sosyoloji, klinik psikoloji ve davranış bilimleri alanında uzun yıllardır çalışmalar yapan Yıldırımer, özellikle gençlik psikolojisi, kimlik gelişimi, intihar davranışı ve modern toplumda kırılganlık üzerine yaptığı uluslararası bilimsel yayınları ile tanınıyor.

❓ Sayın hocam son yıllarda gençlerde cinsiyet değişimi eğiliminin arttığı yönünde bir tartışma var. Siz bu durumu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Prof. Dr. Kürşat Şahin Yıldırımer: Son yıllarda dünya genelinde gençler arasında cinsiyet kimliği üzerine sorgulamaların ve değişim taleplerinin daha görünür hale geldiği bir gerçek. Bu durumu yalnızca bireysel tercih olarak görmek bilimsel açıdan eksik olur.

Modern toplumda kimlik artık sabit değil. Bu konuda sosyolog Zygmunt Bauman çok önemli bir tespit yapar:

“Modern dünyada kimlik, verilen bir şey değil; sürekli kurulması gereken bir projedir.”

Bugünün gençleri, geçmiş kuşaklara göre çok daha fazla seçenekle karşı karşıya. Bu seçenek bolluğu özgürlük gibi görünse de, aynı zamanda ciddi bir kimlik baskısı oluşturuyor.

Bu nedenle bazı gençler için cinsiyet kimliği de bir arayış alanına dönüşebiliyor.

❓ Hocam peki bu durum gerçekten yaygınlaşıyor mu, yoksa sadece daha görünür mü oldu?

Prof. Dr. Yıldırımer: Hem görünürlük arttı, hem de eğilim belirli ölçüde yaygınlaştı.

Özellikle sosyal medyanın etkisiyle bazı davranış kalıpları çok hızlı yayılabiliyor. Bu noktada sosyolog Jean Baudrillard’ın simülasyon kuramı çok açıklayıcıdır:

“İnsanlar artık gerçek olanı değil, temsil edilen şeyi yaşamaya başlar.”

Sosyal medyada sürekli karşılaşılan kimlik modelleri, özellikle ergenlik dönemindeki gençler için güçlü bir etki oluşturabilir.

Ergenlik dönemi zaten kimlik arayışının en yoğun olduğu dönemdir. Bu dönemde görülen her yeni model, bazı gençler için bir aidiyet yolu olarak algılanabilir.

❓ Bazı uzmanlar bu durumun intihar vakalarıyla da ilişkilendirildiğini söylüyor. Bu doğru mu hocam?

Prof. Dr. Yıldırımer: Bu konu çok hassas ve dikkatli konuşulması gerekir. İntihar vakaları tek bir nedene bağlanamaz.

Ancak şunu biliyoruz ki, kimlik karmaşası, yalnızlık, sosyal dışlanma ve psikolojik baskı arttığında risk de artar.

Bu konuda sosyolog Émile Durkheim’ın anomi kuramı hâlâ geçerlidir:

“Toplumsal düzen zayıfladığında birey kendini yalnız hisseder.”

Bugün gençler çok kalabalık bir dünyada yaşıyor ama aynı zamanda çok yalnız. Aidiyet duygusu zayıfladığında, intihar riski artabilir.

Benim doktora çalışmam da intiharın psikolojik faktörleri üzerineydi ve şunu açıkça gördük:

Kimlik çatışması yaşayan gençlerde depresyon ve umutsuzluk daha sık görülüyor.

❓ Hocam sosyal medyada bazı paylaşımların özenti oluşturduğu söyleniyor. Bu gerçekten mümkün mü?

Prof. Dr. Kürşat Şahin Yıldırımer: Evet, psikoloji literatüründe bunun karşılığı var. Buna Werther etkisi denir.

Bir davranış medyada ne kadar görünür hale gelirse, özellikle gençler arasında o davranışın görülme ihtimali artabilir.

Bu noktada genetikçi ve nörobilimci Robert Sapolsky’nin çok önemli bir sözü vardır:

“Davranış, genetik, hormonlar, çevre ve kültürün birlikte oluşturduğu bir sonuçtur.”

Yani hiçbir davranışı tek başına biyolojiyle açıklayamayız. Ama tamamen sosyal etki yok demek de bilimsel değildir.

Ayrıca Richard Dawkins’in “mem” kavramı da burada önemli:

“Kültürel fikirler de genler gibi yayılır.”

Bugün sosyal medya, kültürel fikirlerin yayılma hızını inanılmaz artırdı.

❓ Sayın hocam bu konuda toplum nasıl bir tutum almalı? Yasaklamak mı, desteklemek mi?

Prof. Dr. Yıldırımer: Bu tür konular sloganlarla çözülemez.

Ne her değişim hastalıktır, ne de her davranış tamamen özgür tercihtir.

Alman sosyolog Ulrich Beck modern toplumu “risk toplumu” olarak tanımlar:

“Modern insan özgürleşirken aynı zamanda belirsizlikle baş başa kalır.”

Bugün gençler tam olarak bu belirsizliğin içinde.

Toplumun görevi gençleri yönlendirmek değil, onları anlamak, korumak ve sağlıklı gelişim ortamı sağlamaktır.

❓ Son olarak ne söylemek istersiniz hocam?

Prof. Dr. Kürşat Şahin Yıldırımer: Gençlerde cinsiyet kimliği tartışmaları, artan intihar vakaları ve sosyal medyanın etkisi birbirinden bağımsız değildir.

Bu konuyu ideolojik değil, bilimsel zeminde konuşmalıyız.

Ben yıllardır gençlik psikolojisi ve intihar davranışı üzerine çalışan bir akademisyen olarak şunu söyleyebilirim:

“Gençleri anlamadan onları koruyamayız. Kimlik krizini görmezden gelirsek sorun büyür, bilimle konuşursak çözüm üretiriz.”

Uluslararası yayınları, intihar davranışı üzerine gerçekleştirdiği doktora çalışması ve gençlik psikolojisi alanında yürüttüğü akademik araştırmalarla tanınan Prof. Dr. Kürşat Şahin Yıldırımer, gençler arasında giderek daha fazla tartışılan kimlik arayışı, cinsiyet değişimi eğilimi, sosyal medya etkisi ve artan intihar vakalarına ilişkin değerlendirmelerin ideolojik yaklaşımlardan uzak, bilimsel veriler ışığında ele alınması gerektiğini vurgulayarak röportajımızı dikkat çekici ifadelerle tamamladı.

Yıldırımer, özellikle modern toplumda gençlerin karşı karşıya kaldığı kimlik baskısının, dijital kültürün yönlendirici gücünün ve aidiyet duygusundaki zayıflamanın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, konunun yalnızca psikoloji değil; sosyoloji, genetik, nörobilim ve kültür çalışmaları çerçevesinde ele alınmasının önemine dikkat çekti.

Gençlik üzerine yaptığı saha çalışmaları, intihar davranışının psikolojik belirleyicileri üzerine doktora araştırması ve uluslararası akademik yayınlarıyla bilinen Yıldırımer, toplumun en büyük sorumluluğunun gençleri yargılamak değil, onları anlamaya çalışmak olduğunu ifade etti.

Röportajın sonunda şu sözler dikkat çekti:

“Toplumların gücü, gençlerini bastırmakla değil, onları anlayabilmekle ölçülür. Bilimden uzaklaşıldığında tartışmalar sertleşir, bilim konuştuğunda ise çözüm ortaya çıkar.”

Gazetemize yaptığı kapsamlı değerlendirmeler için Prof. Dr. Kürşat Şahin Yıldırımer’e teşekkür ediyor, gençlik, toplum ve psikoloji üzerine yürüttüğü akademik çalışmaların kamuoyuna ışık tutmaya devam edeceğine inanıyoruz.