MHP lideri Devlet Bahçeli kendisinden beklenmeyen bir açıklama yaparak TEDAŞ’ın birleştirilerek elektrik dağıtımının devlet eliyle yapılması gerektiğine dair görüş belirtti. Bu çalışmada MHP-DSP-ANAP (1999-2002) koalisyon hükümetlerinde yapılan elektrik özelleştirmelerini ele alacağız.
ELEKTRİK SANTRALİ YASAKLANDI
2001 önemli özelleştirme alanlarından biri de enerji sektörü. Elektrik piyasasının özelleştirilmesini öngören tasarı, 26 Ocak 2001 tarihinde TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu tarafından kabul edildi. Kabul edilen tasarı ile elektrik piyasasının özel sektöre açılması ve TEAŞ`ın üçe bölünmesi sağlanacaktı. 2001 yılında çıkarılan Elektrik Piyasası Yasasıyla devletin yeni santral kurması yasaklanmıştır.
Devlet Bahçeli, 1999 seçimlerinde DSP ve ANAP'la kurulan koalisyon hükümetinde Başbakan Yardımcısı olarak görev almıştı. 2002 yılına kadar da bu görevi sürdürmüştü.
DANIŞTAYA UYULMAMIŞ
Özelleştirme konusundaki ilk Anayasal düzenleme 1999 yılında yürürlüğe giren 4046 sayılı yasa ile yapılmıştır. Üstelik Anayasanın 155. maddesi değiştirilerek Danıştay’ın yetkileri kısıtlanmış imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerini “inceleme” yetkisi, “görüş bildirme” ye indirgenmiştir. 1992 yılında DYP, SHP koalisyonu “Bakanlar Kurulu Prensip Kararı” adını verdikleri, hukuk sisteminde olmayan ve o güne değin hiç görülmemiş bir karar alınmış ve Danıştay’ın iptal kararlarına uyulmayacağı ilan edilmiştir. Gerekçeleri “mahkeme kararlarının ileriye ve geriye dönük işlem tesisine hukuken olanak olmadığı”dır. Daha sonraki bütün hükümetler karşılaştıkları olaylarda, bu Bakanlar Kurulu kararının gereğini yerine getirmişlerdir. 1999 yılında ise Bakanlar Kurulu kararına bile gerek duyulmamış, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararı gerekçe gösterilerek Danıştay kararlarına uyulmamıştır.
Bahçeli dönemi koalisyon hükümetlerinde Anayasa’ya göre enerji alanında görevlendirilecek şirketlerle yapılan sözleşmeler imtiyaz sözleşmeleri niteliğindedir. Buna karşılık Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı görevli şirketlerle özel hukuk hükümlerine tabi sözleşmeler yaparak bunları idari yargının denetiminden çıkarmak ve tahkim usulünü getirmek istemiş, bu amaçla var olan hukuksal yapıyı aşacak girişimlerde bulunmuştur. Bu dönemde özelleştirmelerin hukuki altyapısı oluşturulmuş oldu.
TEAŞ ÜÇE BÖLÜNDÜ
Ülkemizde elektrik dağıtım şebekelerinin, özel sektör tarafından işletilmesine yönelik özelleştirme faaliyetlerine ilk olarak, 1989 yılında başlanmıştır. Bu dönemde 3096 Sayılı Yasaya bağlı olarak; öncelikle Kayseri ve Civarı Elk. TAŞ, Çukurova Elk. A.Ş. Kepez A.Ş. ve Aktaş Elk. A.Ş. “elektrik üretim”, “iletim”, “dağıtım” ve “ticaret” konularında ilgili bölgelerde hizmet sunmaya başlamıştır. Ancak bu süreçte hizmet kapsamının, hukuksal açıdan bazı sorunlar teşkil ederek, dava konusu olması, özelleştirme konusunda yeni arayışlara yol açarak yeni yasaları gündeme getirmiştir. Bu doğrultuda önce 3996 Sayılı Yasa (Yap-İşlet-Devret modeli), daha sonra ise 4283 Sayılı Yasa (Yap-İşlet modeli) yürürlüğe girmiştir. 2001 yılında ise İngiltere’den uyarlanan örnek bir model üzerinden “Elektrik Sektörünün Yeniden Yapılandırılması” adı ile 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Yasası yürürlüğe konmuştur. Bu kanunla MHP-ANAP-DSP döneminde özelleştirilmelerin önü açılmıştır. Kanuna göre; elektrik üretimi gerçek ve tüzel kişilere bırakıldı. Öncesinde üretimin büyük bir bölümü devletin tekelindeydi.
TEK, Bakanlar Kurulunun 12.08.1993 tarih ve 93/4789 sayılı Kararı ile, Türkiye Elektrik Üretim-İletim A.Ş. (TEAŞ) ve Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) adı altında iki ayrı İktisadi Devlet Teşekkülü olarak yeniden yapılandırılmıştır. 1994 yılında TEAŞ ve TEDAŞ tüzel kişiliklerine kavuşmuşlardır. MHP-ANAP-DSP döneminde TEK üç parçaya bölünmüş üretim, iletim ve ticaret faaliyetleri serbest piyasanın ihtiyaçları doğrultusunda birbirinden ayrılmıştır.
Özelleştirmeler sonucunda, vaat edilenlerin tersine hemen hemen her zaman elektrik fiyatları artmaktadır. Firmalar fiyatların roket hızıyla artması için santralları devre dışı bırakabilmektedir. Bir başka ifadeyle, neo-liberal ideoloji ve uygulamaları sonucunda elektrik sektöründe kamu sübvansiyonu ile kamunun kârı sisteminden kamu sübvansiyonu ile özel sektör kârı sistemine geçirilmiş, riskler ve maliyetler toplumsallaştırılırken karlar ve güç özelleştirilmiştir.
MHP DÖNEMİ ÖZELLEŞTİRMELER
MHP-ANAP-DSP dönemi özelleştirilen kurumların listesi şöyledir:
ORÜS A.Ş Cide İşletmesi ile ORÜS A.Ş. 38 Taşınmaz SEKA Bolu İşletmesi. Sosyal Tesisleri ve Lojmanları, SEKA Dalaman İşletmesi, SEKA Dostel Alüm. Sülfat Sanayi. A.Ş, SEKA İzmit Pompa İstasyonu Arsası, 1 Matbaa Binası, SÜMER HOLDİNG A.Ş. BASF . SÜMER HOLDİNG A.Ş. Boyabat Ayakkabı Fabrikası, SÜMER HOLDİNG A.Ş. Dumlu Yün İpliği Fabrikası, SÜMER HOLDİNG A.Ş. İskenderun, Gökçeada, Hakkari'de Mağazaları, SÜMER HOLDİNG A.Ş. Muş Mağaza Binası, Çeşitli illerde 11 Arsa, 18 Taşınmaz, 3 lojman, Dikmen'de Taşınmaz TÜGSAŞ A.Ş.Ulukışla Alçı Tesisi ile Gemlik'te Taşınmaz ASİL ÇELİK Bursa Osmangazi'de 2 Taşınmaz, ÇANTAŞ TUNGAŞ ANKARA HALK EKMEK, ÖBİTAŞ PANCAR EKİCİLERİ BİRLİĞİ, MAKSAN DENİZ NAKLİYATI, T.A.Ş. LİMAN İŞLETMETİ VE NAKLİYAT MAN KAMYON OTO DOSAN KONSER VE BALIKESİR PAMUKLU DOKUMA AYDIN TEKSTİL İŞLETMESİ, ÜLFET GIDA KASTAŞ KARADENİZ ÇİM. OYTAŞ İÇ VE DIŞ TİC. MARS TİCARET
CEYHAN SAN. TİC. GÜVEN SİGORTA TOE TÜRK OTO. ANKARA T. SİGORTA. ŞİRKETİ. EGE ET MAM. İMSA, METAL KAPAK TÜSTAŞ ETÜDAŞ ASİL ÇELİK
ROSS-Breeders- KÖY-TÜR AYMAR YAĞ TOROS GÜBRE OLGUN ÇELİK PETROL OFİSİ A.Ş.Blok Satış TURBAN A.Ş. Carlton Oteli Arsası, Abant ve Bolu Çev. Tur. A.Ş, Atik
Paşalar Yalısı, T.Z.D. A.Ş. Diyarbakır İşletmesi, T.Z.D. A.Ş. Osmaniye İşletmesi, T.Z.D. A.Ş. Muş İşletmesi, T.Z.D. A.Ş. Erzurum İşletmesi, T.Z.D. A.Ş. Ürgüp İşletmesi,
T.Z.D. A.Ş. K.Maraş İşletmesi, T.Z.D. A.Ş. İzmir Tire İşletmesi, T.Z.D. A.Ş. Manisa Wp Kükürt İşletmesi T.Z.D. A.Ş. 53 taşınmaz, 14 Arsa, 52 Lojman, 79 Depo, 5 Bekçi Evi,. T.Z.D. A.Ş. Şanlıurfa'da Sosyal Tesisi KBİ A.Ş. Murgul İşletmesi Asit Tesisi,
KBİ A.Ş. Çeşitli illerde 206 Adet Taşınmaz ve 2 arsa EBK A.Ş. Sivas Et Kombinası, EBK A.Ş. Burdur Et Kombinası, EBK A.Ş. Eskişehir Et Kombinası,
EBK A.Ş. Gaziantep Et Kombinası ile çeşitli illerde 134 Arsa T. GEMİ SANAYİ A.Ş. Eski İstinye, Tersane Arsası T.D.İ, Alanya Limanı T.D.İ, Marmaris Limanı,
T.D.İ 3 Taşınmaz ve 1 Gemi PETKİM A.Ş. YARIMCA TESİSİ, İzmir'de 1 Taşınmaz.
Girayalp Karakuş
Haberi Kaynağından oku: Oda TV
Not : Bu haber ODATV internet sitesinden, Yeniistiklal.com editörlerinin hiçbir editoryal müdahalesi olmadan otomatik olarak geldiği şekliyle alınmıştır. Bu haberlerin hukuki muhatabı haber kaynaklarıdır. Haberlerle ilgili her tür şikayetinizi [email protected] adresimize gönderebilirsiniz.
Yorum Yazın